Nota Ringkas Sains T4 Bab 1: Langkah Keselamatan di dalam Makmal

Bab ni sebenarnya simple je: sebelum buat eksperimen, lindungi diri dulu (PPE). Lepas eksperimen, buang sisa betul-betul. Kalau ada kebakaran, padam dengan alat yang betul. Faham 3 benda ni, kau dah cover bab ni.

✅ Ringkasan Utama

Poin 1

PPE = Perlindungan Pertama

Gogal, sarung tangan, baju makmal, dll. — wajib dipakai sebelum mulakan sebarang eksperimen.

Poin 2

Sisa Kena Ikut SOP

Sisa kimia & biologi mesti dilupuskan mengikut SOP yang ditetapkan untuk cegah kemudaratan kepada kesihatan & alam sekitar.

Poin 3

Kebakaran Ikut Kelas Api

Padamkan kebakaran mengikut kelas api, kuasai kaedah T.H.T.R (P.A.S.S), dan pilih alat pemadam yang betul.

1.1 Peralatan Perlindungan Diri (PPE)

Peralatan	Fungsi
Gogal	Lindungi mata daripada percikan kimia — cermin mata biasa tidak memadai
Topeng muka	Lindungi pernafasan daripada gas, wap, debu
Sarung tangan getah	Lindungi tangan daripada kecederaan kimia & fizikal
Baju makmal	Lindungi kulit; mudah dibuka jika berlaku tumpahan/kebakaran
Kasut bertutup	Lindungi kaki daripada serpihan kaca & tumpahan kimia

Peralatan Khas & Tujuan

Kabinet aliran laminar: Ruang steril — lindungi sampel daripada pencemaran (mikrobiologi).
Kebuk wasap: Serap wap keluar — lindungi manusia daripada gas toksik.
Penyiram kecemasan: Bilas badan yang terkena tumpahan kimia.
Pembilas mata: Cuci mata yang terkena bahan kimia.

💡

Nota — Jangan Keliru! Bezakan fungsi kedua-dua alatan ini: Kebuk wasap lindungi manusia, manakala kabinet laminar lindungi sampel.

1.2 Pembuangan Bahan Sisa

Sisa Kimia — Boleh vs Tidak Boleh ke Singki

Status	Jenis Bahan
✅ Boleh ke singki	Cecair neutral/asid lemah/alkali lemah (pH 5–9, tidak toksik)
❌ Tidak boleh ke singki	Pepejal, logam berat, radioaktif, pH <5 atau >9, pelarut organik, minyak, bahan reaktif/toksik/meruap

Kategori Sisa Biologi

Kategori	Prosedur
A — Peralatan tajam	Bekas sisa tajam (tanpa autoklaf)
B — Pepejal tidak tajam	Autoklaf (121°C, 15 psi, 20 min) → tong/beg biobahaya
C — Bangkai/organ	Bahan penyerap → beg biobahaya → sejuk beku
D — Cecair (darah)	Autoklaf → buang ke kumbahan

SOP Tumpahan

Kimia umum: Maklum → Sekat → Tabur pasir → Kaut & buang.
Merkuri: Maklum → Sekat → Tabur serbuk sulfur → Hubungi Bomba.

⚠️

Nota Merkuri Serbuk sulfur bertindak balas dengan merkuri membentuk sebatian stabil untuk mencegah penguapan merkuri yang beracun.

1.3 Pemadam Kebakaran

Alat	Warna Label	Kelas & Punca
Air	Merah	Kelas A — pepejal (kayu, kertas)
Buih	Krim	Kelas A & B — cecair (cat, petrol)
Karbon dioksida	Hitam	Kelas B & E — gas, wap, peralatan elektrik
Serbuk kering	Biru	Semua kelas A, B, C, D, E, F

🧯

Pemadam "Universal" Pemadam jenis serbuk kering dianggap "universal" dan paling sesuai diletakkan di makmal sekolah kerana ia mampu menangani semua kelas kebakaran.

Kaedah T.H.T.R (P.A.S.S)

Kaedah	Tindakan
T	Tarik pin keselamatan pada alat
H	Hala muncung ke pangkal api (jarak 2–2.5 m)
T	Tekan pemicu atas alat
R	Ratakan semburan ke seluruh sumber api (sisi ke sisi)

📌 Ingat!

PPE dulu → Sisa ikut SOP → Kebakaran ikut kelas api & T.H.T.R. Tiga langkah ni yang paling kerap keluar dalam soalan objektif dan struktur untuk bab ni.

🎬 Nak Belajar Lagi dengan EasySejarah?

Tonton video-video pembelajaran yang seronok di saluran YouTube kami. Percuma untuk semua pelajar Malaysia!

Subscribe YouTube EasySejarah

Tingkatan 4 Bab 1: Keselamatan di dalam Makmal